Ο βιασμός της Ιστορίας παρ’ ημίν - Γράφει ο Βασίλης Καρδάσης | piperata.gr Skip to main content

Ο βιασμός της Ιστορίας παρ’ ημίν - Γράφει ο Βασίλης Καρδάσης

Η κυβέρνηση αποφάσισε να αφιερώσει το 2020 στον εορτασµό των 2.500 χρόνων από τη ναυµαχία της Σαλαµίνας και τη µάχη των Θερµοπυλών.

Το 480 π.Χ. οι Πέρσες του βασιλιά Ξέρξη επιχείρησαν τη δεύτερη εισβολή τους στον ελλαδικό χώρο µε σκοπό να καταλάβουν τις ελληνικές πόλεις. Τι θέλει να σηµατοδοτήσει η κυβερνητική πρωτοβουλία; Τη νίκη των συνασπισµένων Ελλήνων κατά των βαρβάρων, ασχέτως εάν ο όρος στην αρχαιοελληνική σηµασιολογία συνιστούσε απλώς τον ξένο. Τα ιδεολογικά σηµαινόµενα είναι µάλλον προφανή: το εύψυχον, η γενναιότητα των Ελλήνων απέναντι στη βαρβαρική επιδροµή.

Η χρήση της Ιστορίας για λόγους πολιτικής

∆εν μπορώ να αποφύγω τον πειρασμό να επισημάνω την προφανή συσχέτιση των σημερινών Ελλήνων με τους αρχαίους που προσδίδει αυτόματα η κυβερνητική απόφαση. Μόνο που πλανάται το ερώτημα: το «μολών λαβέ» σε ποιον απευθύνεται άραγε; Και εξίσου το «οι Μήδοι δεν θα περάσουν»; Συνειρμικά γίνεται προβολή των νικών επί των Περσών στο σήμερα, προσφέροντας μοναδική ευκαιρία σε ορισμένους να εξισώσουν την εισβολή των βαρβάρων από την Περσία με την «εισβολή» των χιλιάδων προσφύγων εξ Ανατολής. Οπως τότε, έτσι και τώρα κινδυνεύει ο πολιτισμός μας.

Την ίδια στιγμή, οι ξένες κυβερνήσεις για το 2020 χρηματοδοτούν σημαντικά πρότζεκτ για τα 250 χρόνια από τη γέννηση του Μπετόβεν. Με τη σειρά τους τα Ηνωμένα Εθνη έχουν αναγορεύσει την κλιματική αλλαγή πρώτο θέμα παρεμβάσεων στον πλανήτη. Το ίδιο εξαγγέλλεται και από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Εδώ, παρ’ ημίν, η πολιτεία θα ασχοληθεί με τις ένδοξες νίκες επί των Μήδων! Επειδή, λέει, διασώθηκε ο δυτικός πολιτισμός. Οποίος βιασμός της Ιστορίας! Ειρωνικά και μόνο για τους οπαδούς του «εθνικού αφιερώματος» θυμίζουμε ότι το 480 π.Χ. είναι το έτος γέννησης του κορυφαίου τραγωδού Ευριπίδη. Θα ήταν κυριολεκτικά πρόκληση για την ελληνική πολιτεία να αφιερώσει το 2020 στη μελέτη του έργου, τη διάχυσή του με σύγχρονους τεχνολογικά τρόπους στην εκπαίδευση, την ανάδειξη της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας και του Ευριπίδη ειδικότερα. Αλλά πού; Η ιδεολογική χρήση της Ιστορίας για λόγους τρέχουσας πολιτικής ήταν ανέκαθεν στο προσκήνιο της κυρίαρχης πολιτικής εξουσίας.

Θα νόμιζε κάποιος ότι βρισκόμαστε στις παραμονές ενός σχεδιαζόμενου πολέμου και η κυβέρνηση επιχειρεί να ενισχύσει την ψυχολογία του στρατού και των πολιτών της! Κι όμως. ∆εν είναι τίποτε παραπάνω από τον τρόπο με τον οποίο η επίσημη εξουσία δεξιώνεται την Ιστορία από συστάσεως του ανεξάρτητου κράτους. Η νίκη και η πάντα τιμητική ήττα στους πολέμους, η γενναιότητα του Ελληνα μαχητή, η υπεροχή του φρονήματος για μάχες υπέρ βωμών και εστιών, οι ηρωισμοί των νεκρών, παντού κυριαρχεί ο θάνατος! ∆εν προβάλλονται –παρά σπάνια– γεγονότα όπως η ειρήνευση, η καθιέρωση της δημοκρατίας έναντι της μοναρχίας, κοινωνικές και πολιτισμικές κατακτήσεις. Και εννοείται ότι σε μια τέτοια εκδοχή της Ιστορίας ο ξένος βαπτίζεται σε προαιώνιο εχθρό, υστερεί σε πολιτιστικές αξίες, προβαίνει σε βίαιους θανάτους και λεηλασίες. Στην καλύτερη περίπτωση, όταν πρόκειται για τις μεγάλες δυνάμεις της Ιστορίας, ο ξένος είναι αυτός που μας αδικεί στις συνθήκες ειρήνης, αφού πάντοτε οι παρεμβάσεις του είναι εναντίον των εθνικών συμφερόντων. Ετσι καθιερώνεται η αίσθηση της εθνικής υπεροχής, που προκύπτει από τα υψηλά ιδανικά της ελληνικής ψυχής. Ο Ελληνας έχει στο DNA του τη νίκη, όπως είχε δηλώσει αυτάρεσκα μια αστραποβολούσα από τα αναβολικά ολυμπιονίκης στην Ολυμπιάδα του 2004.

Η δημόσια Ιστορία και οι εθνικές ψευδαισθήσεις

Ο ηρωισμός του Ελληνα στη μάχη και το μίσος για τον «άλλο» είναι εμφανή σχεδόν σε κάθε σελίδα της εγκύκλιας Ιστορίας, που είναι το αντικείμενο της διδασκαλίας στις σχολικές αίθουσες. Μια σχολική αγωγή που στοχεύει απευθείας στη στρέβλωση του μαθητή μέσω της μαθησιακής χειραγώγησης περί την Ιστορία, που φορτίζει την ιδεολογική εικόνα σε βάρος της οντολογικής. Κι όταν επιχειρήθηκε και πρόσφατα ο αναπροσανατολισμός της ύλης του μαθήματος, πέρα από το ότι έγινε με κακό τρόπο, έπεσαν θεοί και δαίμονες επί της κεφαλής των συγγραφέων. Στην πράξη ο ιστορικός που αναλαμβάνει τη δέσμευση να συγγράψει βιβλία Ιστορίας για την εκπαίδευση νιώθει ανελεύθερος λόγω της αυτολογοκρισίας στην οποία υποχρεούται να προβεί.

Κι από κοντά οι εθνικές τελετές, με τα χύδην ιδεολογήματα μιας άκρατης ρητορείας και τη βαρύγδουπη παρουσία των αρχών, ένας επαναλαμβανόμενος επί χρόνια μηχανισμός που επενεργεί και κατασκευάζει τη μνήμη ενός ένδοξου κατά τους πολέμους παρελθόντος. Η «αποστασιοποίηση» από αυτές τις επιδράσεις είναι και σήμερα ακόμη επώδυνη, στο παρελθόν μάλιστα υπήρξε και αιματηρή.

Αν τελικά η Ιστορία έχει κάποια αξία, δεν είναι επειδή μας διδάσκει πώς θα επαναλάβουμε ένδοξες μάχες ή πώς θα αποφύγουμε λάθη και ήττες μπροστά στους υπαρκτούς ή ανύπαρκτους κινδύνους, όπως επιχειρεί το κυβερνητικό αφιέρωμα, αλλά μόνο ως συνειδητοποίηση μιας ιστορικής διαδρομής που περικλείει τη δράση των ατόμων και των συλλογικοτήτων, μόνο ως απαιτούμενο για την επίγνωση του φορτίου που ενέχει η δημόσια Ιστορία καθώς εκτρέφει εθνικές ψευδαισθήσεις. Η Ιστορία είναι πράγματι ιμπεριαλιστική ως επιστήμη στην κατανόηση του παρόντος. Συνεπώς προκύπτει η προτεραιότητα της ενίσχυσης της ιστορικής παιδείας κι όχι η ιδεολογική χρήση της· συνειδήσεις ελεύθερων πολιτών διαμορφώνει η Ιστορία. Αφού τελικά –για να παραφράσω τον Σπύρο Ασδραχά– οι «Μήδοι» πάντοτε θα εμφανίζονται και στο απώτατο μέλλον το ίδιο θα υπάρχουν και οι «Θερμοπύλες», άρα οι πολίτες, ως ελεύθεροι, δεν μπορούν ποτέ να εφησυχάζουν στην προέλαση των κάθε λογής «Μήδων», εφόσον προασπίζονται το αυτονόητο.

*Ο κ. Βασίλης Καρδάσης είναι ιστορικός, καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης

Πηγή: DOCUMENTO



Add new comment

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.

WebTV