Άρης Σπηλιωτόπουλος: Ο κορωνοϊός μάς θυμίζει το βιβλίο του Nassim Taleb «Μαύρος Κύκνος» | piperata.gr Skip to main content
Άρης-Σπηλιωτόπουλος

Άρης Σπηλιωτόπουλος: Ο κορωνοϊός μάς θυμίζει το βιβλίο του Nassim Taleb «Μαύρος Κύκνος»

Όταν ο Nassim Taleb στο βιβλίο του «Ο Μαύρος Κύκνος», περιέγραφε πως ένα εξαιρετικά απίθανο γεγονός και παντελώς μη προβλέψιμο, ανατρέπει δραματικά τη ζωή μιας κοινωνίας, σε τέτοιο σημείο που η εκ των υστέρων εξήγηση του αδυνατεί να προσεγγίσει το τυχαίο, αλλά προσπαθεί να πείσει ότι περίπου ήταν αναμενόμενο, δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερη εφαρμογή στις ημέρες μας!

Γράφει ο Άρης Σπηλιωτόπουλος*

Προφανώς ουδείς μπορούσε να προβλέψει ότι θα υπήρχε ο «μαύρος κύκνος» του παγκοσμίου lockdown που θα άλλαζε, τόσο ξαφνικά, όσα πιθανά και συνηθισμένα γεγονότα ρουτίνας ονομάζουμε με κρυφή νοσταλγία «κανονικότητα».

Το τίποτα τόσο εξαιρετικά αρνητικό δεν μπορεί να ανατρέψει την πραγματικότητα, όπως τη βιώναμε σε επίπεδο συσχετισμού δυνάμεων, κυριαρχίας του καπιταλισμού, παγκοσμιοποίηση, ελεύθερη διακίνηση, ελευθερία λογού και πράξης, ελευθερία συνάθροισης, ελευθερία οικονομικής δραστηριότητας, λειτουργίας των θεσμών και του κοινοβουλευτισμού, σήμερα ακούγεται ως αυτάρεσκη ειρωνεία.

Όπως και όποιος πιστέψει ότι θα επιστρέψουμε εκεί που σταματήσαμε, μάλλον εθελοτυφλεί και δεν είναι προετοιμασμένος για το επόμενο ξέσπασμα του «μαύρου κύκνου».

Όλες οι απρόβλεπτες αλλαγές επιφέρουν ξαφνικές ανατροπές σε στάσεις, απόψεις, συμπεριφορές. Οι πανδημίες έρχονται και παρέρχονται.

Οι κοινωνικές εξεγέρσεις και τα lockdowns, είναι βίαιοι μετασχηματισμοί στο ρου της ιστορίας. Κυρίως όταν το επικυρίαρχο σύστημα αξίων γκρεμίζεται και αντικαθίσταται βίαια από ένα νέο που, όμως, δεν έχει ακόμα εμπεδωθεί.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κυρίαρχη και συνταγματικά κατοχυρωμένη ως πρώτιστη, αξία της αξιοπρέπειας. Η ελευθερία του ατόμου που εγγυάται την αξιοπρέπεια της ζωής του σε κάθε έκφραση και μορφή.

Λευτεριά ή θάνατος, σήμαινε ζωή με αξιοπρέπεια.

Για αυτήν, μας δίδαξαν, έγιναν επαναστάσεις, κινήματα, εξεγέρσεις.

Για αυτήν θυσιάστηκαν ζωές και απλοί άνθρωποι μετουσιωθήκαν σε ήρωες, μάρτυρες, αγίους, εθνικά σύμβολα.

Με αυτήν την αρχή μεγαλώσαμε, έχοντας την ως βασική διδαχή, που αποτελούσε και το θεμέλιο λίθο του αλυτρωτισμού, αλλά και της σύστασης της εθνικής ανεξαρτησίας.

Ξαφνικά η σπουδαιότητα αυτής της αξίας χάνεται, μπροστά στην νέα αξία που επέφερε ο «μαύρος κύκνος». Τη στείρα, τη γυμνή επιβίωση. Τη βιολογική ζωή, χωρίς φτιασιδώματα και περιττές καλλιέπειες.

Ο φόβος για τη γυμνή ζωή είναι υπέρτερος, ώστε να ανασταλούν συνταγματικά κατοχυρωμένα θεμελιώδη, ανθρωπινά δικαιώματα: Το άρθρο 5, περί ελευθέριας της οικονομικής δραστηριότητας, το άρθρο 11 περί ελευθέριας των συναθροίσεων, το άρθρο 13, περί ελεύθερης άσκησης του θρησκευτικού φρονήματος κοκ.

Θεμελιώδη δικαιώματα που ήταν ταμπού αιφνίδια χάθηκαν από τον Συνταγματικό μιθριδατισμό που επέβαλαν.

Ακόμα και η συγκυρία έπεσε θύμα του «μαύρου κύκνου».

Ας αναλογιστούμε πως όταν όλοι προέβλεπαν και σχεδόν είχαν προεξοφλήσει θερμό επεισόδιο με την Τουρκία με αφορμή το μεταναστευτικό, τότε απρόοπτα η ζωή μας άλλαξε και μάλιστα με τρόπο χειρότερο και από συνθήκες πολέμου, με την άρση της κανονικότητας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων λόγω ενός ιού.

Στην ερώτηση: η πανδημία δεν είχε προβλεφθεί από ορισμένους, όπως ο Γκέιτς; Η απάντηση είναι ότι ακόμα και σε περισσότερο θανατηφόρες πανδημίες, όπως η λεγομένη ισπανική γρίπη του 1918, η ιστορία μας είχε προετοιμάσει για ενδεχόμενες θανατηφόρες πανδημίες, αλλά σε καμία περίπτωση για... δυστροπία!

Η ταινία contagion παρέμενε μυθοπλασία χολιγουντιανής έκφρασης, μέχρι που το απίθανο έγινε βέβαιο, δηλαδή μέχρι που ήρθε ο «μαύρος κύκνος».

Σε παλαιά διλήμματα, όπως Ασφάλεια ή Ελευθερία, η αυτονόητη απάντηση περί Ελευθέριας, δίνει τη θέση της στην Ασφάλεια.

Το απαραβίαστο της ιδιωτικότητας σήμερα φαντάζει ξεπερασμένη πολυτέλεια, γιατί ο «κύκνος» επέβαλε την ανάγκη των διαρκών παρακολουθήσεων, μέσω ακόμα και κινητών τηλεφώνων, γιατί προέχει η ασφάλεια, δηλαδή η ανάγκη προστασίας της γυμνής βιολογικής ζωής.

Στην οικονομία, μαζί με τον αυτονόητο θάνατο των νεοφιλελεύθερων πρακτικών, οι δομές της παλαιάς οικονομίας αλλάζουν.

Ο αυτονόητος κύκλος της παγκόσμιας τροφοδοσίας της παγκοσμιοποίησης κλυδωνίζεται και ταυτόχρονα οι new tech εταιρείες, οι φαρμακοβιομηχανίες, οι start-up για κάθε είδους τηλε...ανθούν!

Η τουριστική βιομηχανία μαζί με τους εκατοντάδες χιλιάδες μικροξενοδόχους που μετέτρεψαν τα σπίτια τους σε πανδοχεία, κατέρρευσε κai μαζί η οικονομία χωρών εξαρτημένη από την μονοθεματική αυτή «καλλιέργεια», όπως η Ελλάδα.

Το δημόσιο χρέος απειλεί για νέα μνημόνια σε μια χωρά που μόλις βγήκε από μια υπερδεκαετή λιτότητα που απορρόφησε κάθε περίσσευμα πόρων και δυνάμεων.

Η αλληλεγγύη χάθηκε. Πρώτα σε θεσμικό επίπεδο, όπως στην Ε.Ε., όπου αγωνιά να δηλώνει τη δήθεν υπαρξιακή της ανάγκη. Μετά στην κοινωνία, γιατί η διαφημιζομένη απόσταση, έγινε και ψυχική. Όλα μπροστά στον πανικό για τη γυμνή ζωή.

Σχέσεις, οικογένεια, φιλίες, θρησκεία, όλα θυσιάστηκαν μπροστά στο κοινωνικό πείραμα σε παγκόσμιο επίπεδο που ο «κύκνος» επέφερε: (1984, ο «Μεγάλος Αδελφός»)

Εύκολα άρεις τις ελευθερίες, αλλά όταν το πείραμα τελειώνει επιτυχώς, ποιος μπορεί να αποκλείσει ότι σε παρόμοιες συνθήκες θα επιβληθεί και πάλι, ώστε ο νέος μιθριδατισμός να κάνει τον «κύκνο» από μαύρο... λευκό. Μια νέα κοινωνικότητα απαγορεύσεων και ελέγχου.

Σε χειρότερες επιδημίες δεν είχαμε τέτοιες απαγορεύσεις στο παρελθόν!

Τώρα, η σημερινή πανδημία θα είναι η εξαίρεση του «μαύρου κύκνου»;  Θα έχουμε μια «νέα κανονικότητα»;

Είναι η ζωή αυτοσκοπός ή μέσο για την ευτυχία του ανθρώπου, που σημαίνει Αξιοπρέπεια και Ελευθερία;

Είμαστε έτοιμοι να πολεμήσουμε για τις αρχές και τις αξίες των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ελευθερίας , της προστασίας του ατόμου, της φροντίδας από ένα πλέγμα κοινωνικής μέριμνας;

Είμαστε έτοιμοι να προτάξουμε και πάλι την ελευθερία μπροστά από την γυμνή ζωή;

Εδώ και τώρα κρίνεται το χρώμα του κύκνου...

Μαύρο ή άσπρο, είναι η δική μας ατομική ευθύνη.

 

*Ο Άρης Σπηλιωτόπουλος είναι πολιτικός επιστήμονας, σύμβουλος επικοινωνίας και στρατηγικής, πρώην υπουργός και αρθρογράφος του PIPERATA.GR

 



Add new comment

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.

WebTV